De redactie
Het Rotterdamse kunstmuseum Fenix zet een opvallende stap: als eerste Nederlandse museum neemt het een bronzen sculptuur op in de collectie van de invloedrijke beeldhouwer Anton van Wouw. Met de aankoop van The Hammer Worker haalt het museum niet alleen een zeldzaam kunstwerk binnen, maar ook een verhaal dat vandaag nog altijd wringt.
Een tijdloos gezicht van migratie
Met The Hammer Worker verbeeldt Van Wouw een mijnwerker, geen held, geen naam, maar een type dat overal en altijd opduikt. De anonieme arbeidsmigrant. Het beeld resoneert verrassend sterk met het heden: van kassen tot slachthuizen draaien sectoren wereldwijd op mensen die vaak onzichtbaar blijven.
Van Wouw kent dat perspectief van binnenuit. Geboren in Driebergen, gevormd in Rotterdam, vertrekt hij eind 19e eeuw naar zuidelijk Afrika. Daar bouwt hij zijn carrière op, letterlijk en figuurlijk, tussen de migranten die hij later vereeuwigt in brons.
Groot in Zuid-Afrika, vergeten in Europa
Hoewel Van Wouw uitgroeit tot een van de belangrijkste beeldhouwers in Zuid-Afrika, blijft hij in Europa opvallend afwezig. Zijn werk siert musea en publieke ruimtes in Pretoria en Johannesburg, maar in Nederland blijft het stil. Op een klein beeldje van Paul Kruger in Utrecht na, ontbreekt hij volledig in museumcollecties.
Fenix doorbreekt dat patroon. En niet met een klein werkje voor in de vitrine, maar met een imposante versie van The Hammer Worker van maar liefst 58 kilo. Subtiel is anders.
Goudkoorts en uitbuiting
De context van het beeld is rauw. Na de ontdekking van goud in Witwatersrand in 1886 ontstaat een enorme vraag naar arbeid. Duizenden arbeiders uit onder meer Mozambique, Zimbabwe en Botswana trekken, vaak gedwongen, naar de mijnen. Ze betalen hun eigen reis, werken onder zware omstandigheden en zien hun loon pas achteraf terug.
Van Wouw behoort tot de weinige kunstenaars die deze groep een gezicht geeft. Geen romantiek, geen opsmuk, gewoon arbeid in zijn meest fysieke vorm.
Te zien in Rotterdam
Vanaf deze zomer krijgt The Hammer Worker een plek in de collectiepresentatie Alle Richtingen in Fenix. Daarmee past het werk naadloos in het DNA van het museum, dat migratie niet als voetnoot behandelt, maar als hoofdgerecht.
Een museum als ontmoetingsplek
Fenix zelf ligt op historische grond: de Rotterdamse kades waar miljoenen mensen vertrokken of aankwamen. In de voormalige San Franciscoloods uit 1923 brengt het museum kunst, verhalen en ervaringen samen rond migratie.
Bezoekers dwalen er straks langs installaties zoals het Kofferdoolhof en de fototentoonstelling The Family of Migrants, of eindigen – heel passend – op het plein tussen verschillende keukens waar migratie letterlijk te proeven valt.
En als kers op de taart: de dertig meter hoge Tornado, een architectonisch statement dat je beloont met uitzicht over de stad.
Meer dan een sculptuur
Met deze aankoop doet Fenix meer dan een kunsthistorische correctie. Het museum zet een spiegel neer. Want wie naar The Hammer Worker kijkt, ziet niet alleen een mijnwerker uit het verleden, maar ook de arbeider van vandaag.
En die blijkt ineens een stuk minder ver weg dan je dacht.
Cornelis Heystek